Dağıtım Panosu Bağlantı Şeması ve Gerilim Düşümü Hesabı

Elektrik iç tesisatında oldukça sık duyduğumuz terimlerden biri olan dağıtım panosu tesisattaki diğer hatları kendine bağlayan önemli bir elemandır. Bazen kendisinden çıkan hat bir başka dağıtım panosuna giderken bazende direk olarak kendisinden yüke giden elektrik hattı çıkar. Aşağıdaki resimde dağıtım tablosunun iç tesisattaki konumunu gösteren bir örnek çizim mevcuttur.

Yukarıdaki örnek tesisatta da görüldüğü üzere dağıtım panosundan 3 farklı elektrik hattı çıkarılmış ve devamında bu 3 farklı hat kendi içerisinde kollara bölünerek elektrik son yüke kadar ieltilmiştir. Bu esnada hattın güvenliğini ve cihazların sağlığını korumak için hat başlarına sigortalar yerleştirilirken, insan sağlığını korumak için ise de dağıtım panosu çıkışlarına kaçak akım koruma röleleri yerleştirilmiştir.

Sigortaları hattımıza yerleştirirken hangi tip ve ne kadar Amperlik sigorta seçeceğimiz ise tamamen hattımızda kullandığımız kablonun kalınlığına yani kesidine bağlıdır. Sigorta seçimini çoğu insan hattın sonundaki yükün dayanabileceği Amper seviyesine göre seçildiğini düşünmektedir. Her ne kadar bu etken sigorta seçiminde önemli olsa da asıl seçim kriteri hattımızdaki kablonun kesidinin dayanabileceği Amper seviyesidir. Çünkü sigortaların devreye bağlanmasının en büyük sebebi hattı korumaktır.

Kaçak akım koruma rölelerine dikkat etmek gerekirse 2 farklı değerde bağlantıları mevcuttur. Bunlardan ilki olan 300 mA değerindeki K.A.K.R. yangın koruması amacıyla devreye bağlanır. 30 mA K.A.K.R. ise insan sağlığını koruma amacıyla devreye bağlanır.

Işık linye hattında 10 A, priz linye hattında 16 A sigorta kullanılmasının sebebi ise ışık linye hatlarında 1.5 mm^2 kesit alanına sahip iletken kablolar kullanılırken priz linye hatlarında 2.5 mm^2 kesit alaına sahip iletken kablolar kullanılmaktadır.

Çamaşır makinesi, fırın gibi cihazlara gelen hatların başına 20 A gibi büyük değerli sigortalar bağlanmasının sebebi ise hattın kesit alanından ziyade makinenin devreye alınırken ilk başta şebekeden yüksek akım çekmesi ile alakalıdır. Çamaşır makinesi, fırın, bulaşık makinesi gibi cihazlar 2.5 mm^2 kesit alanına sahip hat ile beslenmelerine rağmen ilk başta çekilen yüksek akım sebebiyle yüksek değere sahip sigortalar ile korunmaktadırlar.

Gerilim Düşümü Hesabı

Elektrik A noktasından B noktasına iletilirken kullanılan kablo nedeniyle geriliminden kaybeder. Bu kaybedilen gerilime gerilim düşümü denir ve gerilim düşümü hesabı adıyla da bir çok yerde anılarak hesaplaması yapılır. Örnek vermek gerekirse evlerimize gelen elektrik evimizin abonesinin bağlı olduğu trafodan yaklaşık 400 V olarak çıkar ve evimize gelene kadar 220 V olur. Bu aradaki gerilim kaybını gerilim düşümü olarak adlandırırız. Gerilim düşümünün meydana geleceğini bildiğimiz için 220 V ihtiyaç duyulan tüm dairelere 400 V çıkışlı hat bağlanır. Hatta bazı evlerin bağlı oldukları trafoya fazla uzak olma sebeblerinden dolayı evlerine 220 V dan daha düşük bir gerilim gelmektedir. Bu da evlerindeki elektrikli tüm aletlerin gerilim düşümünden dolayı yanması ve kullanılamaz hale gelmesi için oldukça yeterli bir sebeptir.

Gerilim düşümü hesabı yapılırken 3 faz (trifaze) ve 1 faz (monofaze) olarak iki farklı hesap yapılır. Bu hesap Elektrik Mühendisleri Odası tarafından belirlenen kural ve formülizasyon dahilinde gerçekleşir. Hemen aşağıdaki resmi inceleyebilirsiniz.

Besleme hattı diye adlandırdığımız hat az önce bahsettiğimiz 400 V çıkışa sahip olabilecek hat ve 3 fazlı bir hat. Dolayısıyla besleme hattının gerilim düşümü hesabı 3 faza göre hesaplanacaktır. Çıkan sonuç 5 değerine eşit veya 5 değerinden küçük ise EMO standartlarından geçer not almış demektir. O hat artık kurulabilir.

Ana kolon hattı, kolon hattı ve linye hatlarında ise tek fazlı devreler kullanıldığı için üst limitimiz 1.5 ‘tir. Binada motor gibi fazla yük çeken yüklerimiz mevcut ise bu limit 3 ‘tür.

Hemen aşağıda gerilim düşümü hesabı için gerekli oplan formülleri inceleyebilirsiniz.

Bakır iletken 3 faz için %ε = (0,0124 . λ . P) / S
Bakır iletken 1 faz için %ε = (0,074 . λ . P) / S

%ε : Yüzde gerilim düşümü

λ : Hat uzunluğu (m)

P : Aktif Güç (kW)

S : Kesit Alanı (mm^2)